Investeringen

Algemeen

Bij de Perspectiefnota 2022-2025 heeft de raad besloten tot het instellen van een Strategische Investeringsagenda (SIA) met de daarbij behorende uitgangspunten en voorwaarden. De SIA geeft inzicht in de toekomstige financieringsbehoefte van deze investeringen en dient als afwegingskader om te bepalen hoeveel investeringsruimte er in de eerstkomende jaren nodig is.

Bij de begroting 2022 is besloten daar de voorwaarde aan toe te voegen dat een investering minimaal € 5 miljoen moet bedragen. Dat betekent dat investeringen die gefinancierd worden uit de SIA moeten voldoen aan de volgende voorwaarden:

• Het moet gaan om fysieke investeringen;
• Met een minimale omvang van € 5 miljoen;
• De investering moet in de omgevingsvisie (huidig of toekomstig) zijn benoemd of te linken zijn aan de gewenste voorzieningen die in de omgevingsvisie staan;
• Bij voorkeur moet sprake zijn van cofinanciering (niet strikt noodzakelijk).

Binnen de SIA kennen we vier categorieën investeringen:

• Categorie A: investeringen waar al een krediet, middels een raadsbesluit, voor is verstrekt en al gedekt zijn via de SIA;
• Categorie B: investeringen waarvoor cofinanciering van het Rijk komt of is aangevraagd, maar nog geen kredietaanvraag is ingediend. In de SIA is hiervoor dekking aanwezig;
• Categorie C: alle overige nog te dekken investeringen, hieronder vallen de investeringen die mogelijk de komende jaren een beroep op de SIA gelden gaan doen. Daarbij opgemerkt dat er ook nog (grote) investeringen niet op geld zijn te zetten;
• Categorie D: Negatieve businesscases private ontwikkelingen.

We stellen voor om voor nieuwe gebiedsontwikkelingen die uit de SIA gedekt moeten worden uit te gaan van een minimale projectomvang van € 5,5 miljoen in plaats van € 5 miljoen. Dit sluit aan op een aangenomen motie van uw raad om met een voorstel te komen voor de indexatie van de € 5 miljoen-grens^[1].

Investeringsvraag/benodigde investeringsruimte

Ontwikkelingen
In het voorjaar van 2025 bent u geïnformeerd over de uitkomsten van de prioritering van de SIA projecten die toen heeft plaatsgevonden. Afgelopen voorjaar zijn deze projecten geïndexeerd. Veel investeringsbedragen waren nog gebaseerd op prijspeil 2021/2022. Ook was nog geen rekening gehouden met de zogenaamde ‘WOMO- en WOKT-gelden’^[2]. In het voorjaar van 2026 is de SIA daarom geactualiseerd en is rekening gehouden met deze subsidiebedragen en zijn de projecten geïndexeerd op het prijspeil van 1-1-2026.

Bij de indexatie is nog geen rekening gehouden met het toekomstig moment waarom daadwerkelijk wordt geïnvesteerd en de verwachte toename van de kosten in die tussenliggende jaren. In een door uw raad aangenomen motie^[3] roept u het college op om:

• Een systematiek te ontwikkelen, waarin budgetten voor projecten in de SIA (categorieën A t/m D), voor zover financieel zijn uitgewerkt en al geïndexeerd zijn tot en met het moment van realisatie;
• Hierbij inzichtelijk te maken wat de effecten zijn van deze systematiek op de beschikbare investeringsruimte binnen de SIA, inclusief het effect op de prioritering van projecten;
• Om zodoende te borgen dat er daadwerkelijk voldoende budget is voor realisatie als het moment van uitvoeren is aangebroken.

Vooruitlopend op de gevraagde systematiek hebben we in beeld gebracht welk bedrag noodzakelijk is om de projecten uit de categorieën A en B te indexeren tot het moment van start uitvoering. In totaal is daarmee een bedrag gemoeid van € 36,5 miljoen waarbij rekening is gehouden met het feit dat bedragen die zijn toegezegd door derden niet worden geïndexeerd. Dat betekent dat de extra kosten gerelateerd aan deze bijdragen voor rekening van de gemeente komen.
De groei van Zwolle vraagt ook na 2030 om grote investeringen in de stad. Met de Strategische Investeringsagenda reserveren we middelen voor fysieke investeringen die bijdragen aan woningbouw, gebiedsontwikkeling, bereikbaarheid en belangrijke stedelijke voorzieningen. We brengen daarbij focus aan en prioriteren projecten op basis van maatschappelijke meerwaarde, urgentie, uitvoerbaarheid en de mogelijkheden voor cofinanciering.

Vorig jaar heeft uw raad bij de begroting 2026-2029 vanaf 2029 structureel € 1 miljoen beschikbaar gesteld voor de SIA met het oog op de toekomstige investeringsopgave voor de stad. In aanvulling daarop is in het Coalitieakkoord vanaf 2030 wederom een bedrag van structureel € 1 miljoen opgenomen. Voorgesteld wordt om dit bedrag toe te voegen aan de reserve Strategische Investeringsagenda. Hiermee sparen we voor toekomstige investeringen en versterken we de financiële basis om kansen voor Zwolle te benutten. De gemeenteraad besluit afzonderlijk over de inzet van de middelen voor concrete projecten.

Beschikbare investeringsruimte SIA
Bovenstaande ontwikkelingen leiden tot een gewijzigd beeld van de investeringsruimte SIA. De vrije investeringsruimte – na indexatie – bedraagt op dit moment € 29 miljoen (zie onderstaande tabel). Bij de berekening van de vrije ruimte is rekening gehouden met het voorstel om 1/3 deel van het surplus in de weerstandscapaciteit (zijnde € 4,1 miljoen) toe te voegen aan de SIA en een toevoeging van structureel € 1 miljoen vanaf 2030 op basis van het Coalitieakkoord. Dat bedrag komt overeen met een investeringsruimte van € 20 miljoen.

Tabel investeringsruimte SIA

 
Het Rijk heeft eind 2025 de realisatiestimulans geïntroduceerd om de realisatie van betaalbare woningbouw te versnellen.
Gemeenten ontvangen hierbij een financiële bijdrage op basis van daadwerkelijk gerealiseerde woningen. De regeling beloont realisatie in het betaalbare segment en sluit aan bij de opgave om de woningbouwproductie te versnellen. Tegelijkertijd houdt het Rijk bij de toekenning van andere subsidies rekening met deze bijdragen. Hierdoor kan sprake zijn van korting op grootschalige subsidieregelingen. Per saldo gaat het daarmee om een verschuiving binnen het totale financiële instrumentarium. Voor 2025 is bij de jaarstukken 2025 een bedrag van € 1.750.000 toegevoegd aan de SIA. Voor 2026 verwacht Zwolle wederom een incidentele bijdrage van het Rijk van minimaal € 1.750.000 (zie Berap2). We zijn voornemens om dit extra bedrag bij de Jaarstukken 2026 in de SIA-reserve te storten. In bovenstaande cijferopstelling is daar nog geen rekening mee gehouden.

Het bedrag van € 29 miljoen aan vrije investeringsruimte moet nog worden toegewezen met het oog op de toekomstige investeringsopgave waarvoor nog geen dekking beschikbaar is (projecten in de C en D-categorie). We verwachten dat € 250 miljoen aan investeringsruimte gevonden moet worden binnen gemeentelijke begroting om de groei van de stad verder tot uitvoering te brengen.

Doorontwikkeling investeringsinstrumentarium
Netcongestie heeft grote impact hebben op de stedelijke programmering. Met het versterken van stedelijke programmeren worden deze dilemma’s de komende jaren steeds inzichtelijker. Deze ontwikkelingen zullen ook eisen stellen aan hoe we programmeren en hoe we dit vertalen in de SIA. Dit vraagt een doorontwikkeling van het instrumentarium waarbij ook moet worden gekeken naar de bestaande criteria van de SIA en hoe deze in de praktijk worden toegepast. Het gaat dan bijvoorbeeld om de afbakening van de SIA in relatie tot andere begrotingsprogramma’s.

We willen bij het voorjaarsmoment 2027 een ontwerp opleveren voor een samenhangend investerings- en sturingsstelsel waarin: (1) Ruimtelijk Programmeren richting geeft aan de langetermijnopgaven en afhankelijkheden; (2) een Meerjarige Investeringsplanning (MIP) die deze opgaven vertaalt naar een integraal, financieel doorgerekend en uitvoerbaar beeld; en (3) portfoliomanagement zorgt voor periodieke prioritering en bijsturing op de korte termijn. Het ontwerp moet de raad in staat stellen kaders en investeringsruimte vast te stellen en het college en de organisatie in staat stellen het portfolio beheerst uit te voeren.

[1] Motie M17-9 Ruimte voor de toekomst, niet voor tekorten.
[2] Woningbouw en Mobiliteit (WOMO) en Woningbouw op Korte Termijn (WoKT).
[3] Motie M15-2 Ontwikkeling systematiek automatische indexering kredieten t.b.v. SIA.