Stelposten

In de begroting zijn om verschillende redenen stelposten opgenomen. Het vormen van een stelpost is niet vrij. Alleen als er gegronde redenen zijn, mogen deze gevormd worden. In de onderstaande tabel zijn de belangrijkste gemeentelijke stelposten opgenomen die zijn verwerkt in voorliggende begroting. Om een totaaloverzicht te geven, is ervoor gekozen om de stelposten hier toe te lichten in plaats van onder de diverse programma’s.

Een stelpost in de gemeentelijke begroting is een geraamd geldbedrag voor kosten of inkomsten waarvan de precieze hoogte of invulling op het moment van begroten nog niet bekend is. Voorbeelden zijn loon- en prijscompensatie vanuit het gemeentefonds of nog niet ingevulde beleidsvoorstellen. Ook zien we steeds vaker dat het rijk beleidsvoornemens verwerkt in de algemene uitkering van het gemeentefonds waarvoor nog invulling moet plaatsvinden.

Het is voor het eerst dat we een dergelijk overzicht presenteren in de begroting. De provincie Overijssel heeft in het kader van haar rol als financieel toezichthouder gevraagd om een totaaloverzicht met stelposten op te nemen in de begroting. Dit vergroot het inzicht in de financiële positie van de gemeenten en ondersteunt u in uw kaderstellende en controlerende rol.

In deze begroting is een aantal nieuwe stelposten aan de uitgavenkant opgenomen die hieronder niet opnieuw zijn beschreven (zie toelichting op de bestedingsvoorstellen Coalitieakkoord in deze begroting). De stelposten hebben veelal betrekking op maatregelen uit het Coalitieakkoord die op een later moment nog moeten worden ingevuld.

Stelposten

Loon- en prijscompensatie
De gemeente verwerkt alleen voor het eerste jaar (2027) loon- en prijscompensatie in de verschillende budgetten. Door onder andere inflatie en prijs- en loonafspraken met diverse partijen stijgen de lasten elk jaar. Vanuit het Rijk ontvangt de gemeente compensatie voor inflatie op basis van de BBP systematiek (stijging van het gemeentefonds). Daarnaast worden de gemeentelijke tarieven bijgesteld ter dekking van de stijgende kosten. De gemeente hanteert een stelpost om de jaarlijkse verdeling van baten en kosten te budgettair te verwerken. Voor 2028 is voor loon- en prijscompensatie een bedrag geraamd van € 9,7 miljoen, oplopend tot € 27,5 miljoen vanaf 2030.

Volumegroei sociaal domein
Voor zogenaamde openeinderegelingen binnen het sociaal domein is een stelpost in het leven geroepen. In deze begroting doen we voor Jeugdhulp en inkomensregelingen in de jaren 2027 tot en met 2029 een beroep op deze stelpost. Daarmee is de stelpost in die jaren vrijwel nihil. Vanaf 2030 houden we weer rekening met een jaarlijkse toename van € 1,5 miljoen.

Toename rentelasten
Voor toekomstige rentestijgingen hebben we een stelpost in de begroting opgenomen waarbij we rekening houden met een jaarlijkse toename van € 1,5 miljoen.

Ruimte onder het BCF-plafond
Binnen het BTW-compensatiefonds (BCF) geldt een landelijk uitgavenplafond. Als de gezamenlijke declaraties van gemeenten onder dit plafond blijven, wordt het overgebleven bedrag via het gemeentefonds verdeeld onder gemeenten. Uit ervaring blijkt dat er jaarlijks ruimte onder dit plafond aanwezig is. Gemeenten ontvangen hierdoor vaak een aanvullende uitkering. Het opnemen van deze stelpost wordt toegestaan door de financieel toezichthouder. Hierdoor ontstaat een betere en meer realistische voorspelling van de jaarlijkse baten. Vanaf 2027 is een stelpost opgenomen voor in totaal € 1,75 miljoen (bijstelling jaarlijks bij de meicirculaire van het gemeentefonds).

Beheer- en onderhoud bij inbreidingslocaties
We hebben € 225.000 gereserveerd om beheer- en onderhoudslasten bij inbreidingslocaties te kunnen bekostigen.

CDOKE
De specifieke uitkering ‘Capaciteit decentrale overheden klimaat- en energiebeleid’ (CDOKE) is omgezet naar een decentralisatie-uitkering en wordt later omgezet in de Bijzondere fondsuitkering. Hierdoor ontvangt de gemeente de middelen niet meer via een aparte regeling, maar via het gemeentefonds. Het Rijk stelt de middelen tot het heden steeds voor een jaar ter beschikking. Omdat de regeling in de nieuwe vorm door blijft lopen, staat de toezichthouder toe dat voor de jaren 2028 tot en met 2030 een stelpost wordt opgenomen voor structurele inkomsten. Voor Zwolle is deze stelpost € 4,6 miljoen. Hier staan uitgaven tegenover van € 3,1 miljoen. Deze uitgaven zijn voorlopig ook meegenomen op een stelpost. Het verschil van € 1,5 miljoen is meegenomen in het financieel kader van het Coalitieakkoord (vrijval aan de algemene middelen). Doordat de gemeente zelf al middelen heeft vrijgemaakt voor klimaat- en energiebeleid kan een deel van de CDOKE gelden weer terug naar de algemene middelen.

Verkorten trajectduur jeugdzorg
Rijk en gemeenten gaan afspraken maken met de sector over hoe beter gestuurd kan worden op de trajectduur van jeugdzorg. De afspraken zijn er nog niet. De toezichthouder staat toe dat er een stelpost gevormd wordt, omdat nog onduidelijk is wat de uitwerking is en de uitname van middelen al wel in het gemeentefonds is verwerkt. Wij maken gebruik van deze mogelijkheid en hebben vanaf 2028 een stelpost opgenomen van € 0,6 miljoen.

Eigen bijdrage jeugdzorg
Vanaf 2028 wordt er een eigen bijdrage geïntroduceerd voor jeugdzorg. Dit betekent dat de middelen niet meer ter beschikking worden gesteld vanuit het Rijk aan de gemeenten en dat gemeenten deze eigen bijdrage via een andere weg ontvangt. De vorm en uitwerking is nog onduidelijk, maar de korting op de middelen is al wel in het gemeentefonds is verwerkt. De toezichthouder staat toe dat hiervoor een stelpost gevormd wordt tot meer duidelijk is. Wij maken gebruik van deze mogelijkheid en hebben een vanaf 2028 een stelpost opgenomen van € 2,2 miljoen.

Huishoudelijke hulp uit de Wmo en compensatieregeling
U bent in het voorjaar geïnformeerd over de financiële uitkomsten van de meicirculaire van het gemeentefonds. Een van de onderwerpen was de maatregel van het kabinet om huishoudelijke hulp als maatwerkvoorziening binnen de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) te schrappen met ingang van 1 januari 2029 (€ 1,4 miljard). Voor de mensen die niet zelf hulp kunnen regelen, blijft de gemeente daarin voorzien (€ 430 miljoen). Per saldo is sprake van een structurele uitname uit het gemeentefonds van € 1 miljard. Voor Zwolle betekent dat per saldo een korting van € 7,6 miljoen vanaf 2029 (€ 10,8 miljoen korting voor huishoudelijke hulp uit de Wmo en € 3,2 miljoen toevoeging voor de compensatieregeling).

Tegenover deze korting nemen wij voor eenzelfde bedrag een stelpost op in onze begroting onder doel 7.1.1 totdat er meer duidelijkheid is over de invoering van deze regeling. In hierboven gepresenteerde cijferreeks werkt deze maatregel daarom budgettair neutraal uit. Dit is in lijn met het laatste begrotingsadvies van de VNG.

Taakstellingen
Taakstellingen in een gemeentebegroting zijn vooraf vastgestelde besparingsdoelen. De gemeenteraad legt hiermee vast dat een bepaald bedrag moet worden bezuinigd of dat uitgaven binnen een specifiek beleidsterrein verlaagd moeten worden, zonder dat op het moment van het vaststellen van de begroting al exact bekend is hoe dit wordt gerealiseerd.

Arbeidsparticipatie
We investeren in nieuw instrumentarium, digitalisering, een betere samenwerking met de regio en met werkgevers, de organisatie, communicatie en het beter in beeld krijgen en houden van inwoners (versterken van de keten arbeidsparticipatie). Dit leiden tot een besparing van €500.000 op de bijstandslasten (taakstelling) vanaf 2027, oplopend tot € 1,5 miljoen structureel vanaf 2028.

Bestaanszekerheid, beperken volumegroei inkomensregelingen
Onze maatregelen voor verbeteren van de toegang tot en het vereenvoudigen van de inkomensregelingen zijn zeer succesvol gebleken. Zelfs zodanig dat het beschikbare budget wordt overschreden. Er wordt nu gewerkt aan een beleidsplan financiële bestaanszekerheid waarin voorstellen worden gedaan om invulling te geven aan de stelpost voor temporisering van de lasten van inkomensregelingen.

Staat van de organisatie (n.a.v. uitkomsten VINF)

Door slimmer en efficiënter te werken verwachten we op basis van de opbrengsten van de zogenaamde focusweken (VINF) vanaf 2028 € 1,0 miljoen te besparen en vanaf 2029 structureel € 2,0 miljoen. Voor Informatievoorziening en Inwonerszaken zijn concrete maatregelen geformuleerd die leiden tot een structurele en herkenbare bijdrage aan de organisatietaakstelling van € 2 miljoen. De structurele opbrengst bedraagt € 290.000 in 2028 en loopt volgens de huidige inzichten op naar € 420.000 in 2029 en € 520.000 in 2030.

Coalitieakkoord ‘Stelpost Van Ark II’
In het voorjaar van 2027 wordt een advies verwacht van de Commissie Van Ark over de financiering van de kosten van jeugdzorg. In navolging van gemaakte afspraken tussen Rijk en gemeenten verwachten wij dat de voor 2026 en 2027 overeengekomen compensatie structureel wordt gemaakt vanaf 2028. Wij nemen deze middelen, in navolging van het laatste begrotingsadvies van de VNG, daarom vanaf 2028 op in onze meerjarenraming (€ 4,0 miljoen structureel). In het voorjaar 2027 weten we of het Rijk gemeenten gaat compenseren voor de tekorten in de Jeugdzorg. Dan wordt duidelijk of de al in de begroting 2027 ingeboekte inkomsten daadwerkelijk via het gemeentefonds worden uitgekeerd.

In het Coalitieakkoord staat vermeld dat deze middelen in de meerjarenraming van de begroting worden opgenomen. Daarbij is aangegeven dat de middelen worden ingezet voor opgaven voor de langere termijn, zoals het IHP, cultuur en de SIA, zodat we tijd hebben om bij te sturen indien het rijk toch anders besluit.

Coalitieakkoord ‘Stelpost Ombuigingsagenda’ en ‘Stelpost Ombuigingen’
Voor twee maatregelen uit het Coalitieakkoord – de ombuigingsagenda en de daarbij behorende ombuigingen van structureel € 10 miljoen moeten nieuwe stelposten in de begroting worden opgenomen. Zowel de ombuigingsagenda (de uitgaven) als de ombuigingen (de besparingen) moeten nog worden uitgewerkt om de budgetten van de verschillende beleidsprogramma’s aan te kunnen passen. Het bedrag voor de benodigde ombuigingen valt € 180.000 lager uit vanwege de maatregel in de begroting om te stoppen met het faciliteren van de jeugdtuinen.